Trẻ biếng ăn phải làm sao? Nguyên nhân và 8 cách cải thiện

Bữa ăn kéo dài cả tiếng, bé ngậm cơm, quay mặt đi hoặc chỉ chịu ăn vài món quen thuộc là nỗi lo của rất nhiều ba mẹ. Vậy trẻ biếng ăn phải làm sao? Bài viết này giúp ba mẹ phân biệt biếng ăn sinh lý với biếng ăn cần đi khám, hiểu nguyên nhân thường gặp và áp dụng những cách đơn giản để bữa ăn của bé nhẹ nhàng hơn.

1. Thế nào là trẻ biếng ăn?

Trẻ được xem là biếng ăn khi thường xuyên ăn ít hơn nhu cầu, kén chọn thực phẩm, ngậm thức ăn lâu hoặc từ chối bữa ăn trong nhiều ngày liên tiếp. Tuy nhiên, không phải trẻ nào ăn ít cũng là biếng ăn bệnh lý.

Sau 1 tuổi, tốc độ tăng cân của trẻ chậm lại rõ rệt so với năm đầu đời, nên cảm giác thèm ăn cũng giảm theo. Trẻ ở tuổi tập đi còn rất mê khám phá, dễ bị phân tâm và bắt đầu muốn tự quyết định. Vì vậy, việc bé ăn lúc nhiều lúc ít là khá bình thường.

1.1. Biếng ăn sinh lý

Biếng ăn sinh lý thường xuất hiện ở những giai đoạn bé có bước phát triển mới như mọc răng, tập lẫy, tập bò, tập đi hoặc tập nói. Tình trạng này thường kéo dài vài ngày đến vài tuần. Trong thời gian đó, bé vẫn chơi vui, ngủ tốt và cân nặng không bị sụt.

1.2. Biếng ăn cần được thăm khám

Ba mẹ nên đưa bé đi khám khi biếng ăn đi kèm một trong các dấu hiệu sau:

• Bé chững cân, sụt cân hoặc đường tăng trưởng đi xuống so với các lần đo trước.
• Bé mệt mỏi, da xanh, ít chơi, hay ốm vặt.
• Bé nôn, tiêu chảy, táo bón kéo dài hoặc đau bụng thường xuyên.
• Bé ho, sặc, khó nuốt hoặc chỉ chấp nhận rất ít loại thức ăn (dưới khoảng 15–20 món).
• Bé sốt hoặc có biểu hiện bệnh lý khác.

2. Nguyên nhân khiến trẻ biếng ăn

2.1. Nguyên nhân từ cách cho ăn

• Ép ăn, dọa nạt hoặc dỗ dành quá mức: khiến bé liên tưởng bữa ăn với áp lực và càng muốn né tránh.
• Cho ăn vặt, uống sữa sát bữa: bé không còn cảm giác đói khi đến giờ ăn chính.
• Vừa ăn vừa xem điện thoại, tivi: bé không chú ý đến tín hiệu no – đói và thức ăn trước mặt.
• Thức ăn không phù hợp độ tuổi: quá nhuyễn hoặc quá thô, đơn điệu, lặp lại nhiều ngày.
• Bữa ăn kéo dài quá lâu: thức ăn nguội, bé mệt và chán.

2.2. Nguyên nhân từ sức khỏe

Bé đang ốm, viêm họng, nhiệt miệng, mọc răng, táo bón, thiếu máu thiếu sắt hoặc thiếu một số vi chất cũng có thể ăn kém hơn. Với những trường hợp này, cần điều trị nguyên nhân thay vì chỉ tìm cách cho bé ăn được nhiều hơn.

3. Trẻ biếng ăn phải làm sao? 8 cách ba mẹ có thể áp dụng

3.1. Chia rõ vai trò: ba mẹ chọn món, bé chọn lượng

Ba mẹ quyết định ăn gì, ăn lúc nào và ăn ở đâu. Bé được quyết định ăn bao nhiêu. Nguyên tắc này giúp giảm căng thẳng cho cả hai bên và giúp bé dần học cách lắng nghe cơ thể.

3.2. Giữ giờ ăn đều đặn

Với trẻ trên 1 tuổi, ba mẹ có thể chia khoảng 3 bữa chính và 1–2 bữa phụ, cách nhau khoảng 2,5–3 giờ. Hạn chế cho bé ăn vặt hoặc uống sữa trong vòng 1 giờ trước bữa chính.

3.3. Giới hạn thời gian mỗi bữa

Mỗi bữa nên kết thúc trong khoảng 20–30 phút. Nếu bé không ăn nữa, ba mẹ có thể dọn bữa một cách bình thản và chờ đến bữa sau, không cho ăn bù bằng bánh kẹo hay sữa.

3.4. Tắt màn hình và ngồi ăn cùng gia đình

Cho bé ngồi ghế ăn, ăn cùng giờ với cả nhà. Trẻ học rất nhanh qua việc quan sát người lớn ăn uống ngon miệng.

3.5. Cho bé tự xúc và chạm vào thức ăn

Được bốc, cầm thìa, tự chọn miếng ăn giúp bé chủ động và hứng thú hơn. Ba mẹ nên chuẩn bị yếm và chấp nhận việc bé làm rơi vãi trong giai đoạn này.
Với bé đang tuổi ăn dặm, phương pháp ăn dặm kiểu Nhật cho bé làm quen từng vị riêng biệt cũng giúp bé hứng thú với bữa ăn hơn.

3.6. Giới thiệu món mới nhiều lần

Trẻ có thể cần được tiếp xúc với một món mới nhiều lần, thậm chí 10–15 lần, mới chịu ăn. Ba mẹ nên đặt một lượng nhỏ món mới cạnh món bé đã thích và không ép bé phải ăn hết.

3.7. Thay đổi cách chế biến và trình bày

Cùng một nguyên liệu, ba mẹ có thể đổi từ cháo sang cơm nát, mì, bánh, viên hấp hoặc súp. Cắt thức ăn thành hình ngộ nghĩnh, phối nhiều màu sắc cũng giúp bé tò mò hơn. Ba mẹ có thể tham khảo 10 món cháo dinh dưỡng cho bé để thay đổi thực đơn.

3.8. Khen ngợi đúng cách

Ba mẹ nên khen bé vì đã ngồi ăn cùng gia đình hoặc thử món mới, thay vì khen vì ăn hết bát. Không dùng đồ ngọt làm phần thưởng để bé ăn.

4. Thực đơn cho trẻ biếng ăn cần lưu ý gì?

Với trẻ ăn ít, mỗi miếng ăn cần “chất lượng” hơn. Ba mẹ nên đảm bảo bữa ăn có đủ 4 nhóm chất: tinh bột, chất đạm, chất béo và rau củ quả.

• Thêm một ít dầu ăn, mỡ cá hoặc bơ vào cháo, bột để tăng năng lượng mà không làm tăng lượng thức ăn.
• Ưu tiên thực phẩm giàu sắt và kẽm như thịt bò, gan, trứng, cá, tôm.
• Bữa phụ có thể là sữa chua, trái cây, bánh flan, khoai lang.

Xem thêm cách xây dựng thực đơn theo độ tuổi tại bài Bé 6–12 tháng ăn gì? và Dinh dưỡng cho bé 1-3 tuổi.

5. Có nên dùng men tiêu hóa, thuốc kích thích ăn?

Ba mẹ không nên tự ý cho bé dùng thuốc kích thích thèm ăn, men vi sinh hay thực phẩm chức năng khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu nghi ngờ bé thiếu vi chất như sắt hoặc kẽm, hãy đưa bé đến bác sĩ để được thăm khám, xét nghiệm và chỉ định phù hợp.

6. Câu hỏi thường gặp

Trẻ biếng ăn bao lâu thì cần đi khám?

Nếu tình trạng kéo dài trên 2–4 tuần, hoặc bé không tăng cân, sụt cân, mệt mỏi, ba mẹ nên đưa bé đi khám dinh dưỡng hoặc khám nhi.

Có nên cho bé uống nhiều sữa thay bữa khi bé lười ăn?

Không nên. Uống quá nhiều sữa khiến bé no và càng ít ăn bữa chính. Trẻ trên 1 tuổi nên duy trì lượng sữa vừa phải, khoảng 400–500 ml mỗi ngày, theo hướng dẫn của bác sĩ.

7. Kết luận

Hiểu đúng trẻ biếng ăn phải làm sao bắt đầu từ việc quan sát sự phát triển của bé, giữ bữa ăn vui vẻ, không ép buộc và cung cấp thực đơn đa dạng. Phần lớn trẻ sẽ cải thiện khi ba mẹ kiên nhẫn và nhất quán. Nếu bé có dấu hiệu chậm tăng cân hoặc bất thường về sức khỏe, hãy đưa bé đi khám để được tư vấn kịp thời.

Nguồn tham khảo

• WHO – Infant and young child feeding
• HealthyChildren.org (AAP) – 10 Tips for Parents of Picky Eaters

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ.